Ήταν άλλοτε μετόχι της μονής Προδρόμου.
Βρίσκεται. ανατολικά της πόλης στο δρόμο για τον Αι Γιάννη, και σε απόσταση
700 μέτρων απ' τη γέφυρα των Αγίων Αναργύρων. Αναφέρεται σε χρυσόβουλο
του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Β' Παλαιολόγου: "κατά μήνα Νοέμβριον της νυν τρεχούσης δευτέρας ινδικτιώνος
του 6807 (1298) έτους": "πλησίον της γης του μονυδρίου του εις
όνομα τιμωμένου του αγίου μεγαλομάρτυρος και τροπαιοφόρου Γεωργίου και
επονομαζο-μένην Κινστέρναν". Επίσης σε χρυσόβουλο του κράλη
Στέφανου Ντουσιάν (χωρίς χρονολογία): "έτερον μετόχιον εις όνομα
τιμώμενον του αγίου ενδόξου μεγαλομάρτυρας και τροπαιοφόρου Γεωργίου και
επικεκλημένου του Κρυονερίτου, όπερ συνεστήσατο μεν εκ βάθρων ο Σακελλάριος
της αγιωτάτης μητροπόλεως Σερρών, ο Μουρμουράς εκείνος, εξεδόθη δε μετά
τον εκείνου θάνατον παρά της συζύγου αυτού και των κατά νόμους κληρονόμων
και διαδόχων αυτού προς το μέρος της τοιαύτης σεβάσμιας μονής (Προδρόμου)
ειδήσει και προτροπή και του ιερωτάτου μητροπολίτου Σερρών και υπερτίμου
μετά της προσηκούσης, άυτώ υποστάσεως και των περί αυτώ οικημάτων και
του πλινθόκτιστου πύργου, αμπελο-περιβολίου γύρωθεν αυτού".
Ο Χριστόφορος γράφει ότι: "Το παρά τας Σέρρας Μονύδριον του αγίου
Γεωργίου του Κρυονερίτου αφιερώθηκε κατά Ιούλιο ινδ. ζ', και έτους, στωμζ',
κτ.κ. ή 1339 μ.Χ. μετά πάντων των κτημάτων αυτού παρά της Υπομονής γυναικός
του κτίτορος αυτού Γεωργίου του Σακελλαρίου του Μουρμουρά υπό τον όρον
του να δίδεται ετησίως εις αυτήν ορισμένον εν τω αφιερωτηρίω σιτηρέσιον
κατά προτροπήν του τότε Μητροπολίτου Σερρών Μακαρίου".
Το οικοδομικό του συγκρότημα που περιβάλλεται από αυλόγυρο αποτελείται
από δυο συνεχόμενους ναούς. Ο ένας προς Β. είναι αφιερωμένος, στον άγιο
Δημήτριο, ο άλλος προς Ν. και ο μεγαλύτερος, τιμάται στο όνομα του αγίου
Γεωργίου.
Αρχιτεκτονικά ο Άγιος Δημήτριος ανήκει στον απλοποιημένο τύπο του μονοκλίτου
σταυροειδούς εγγεγραμμένου μετά τρούλου.
Ο ναός του Αγίου Γεωργίου αποτελεί απλή παραλλαγή του τύπου που εφαρμόστηκε
στον πλαϊνό του Άγιο Δημήτριο (θυμίζει εντελώς την Κουμπελίδικη της Καστοριάς).
Σπουδαίας αρχαιολογικής αξίας είναι οι εικόνες που κοσμούν το τέμπλο και
παριστάνουν την Παναγία Βρεφοκρατούσα και η άλλη το Χριστό Παντοκράτορα.
Ο Ξυγγόπουλος θεωρεί πιθανότερο ότι ο Μουρμουράς και η σύζυγος του δεν
έκτισαν "εκ βάθρων" αλλά ανεκαίνισαν προϋπάρχον μονύδριον. Νομίζει
δε ότι κατά την ανακαίνιση αυτήν εκτίσθει η μεγαλύτερα εκκλησία του Αγίου
Γεωργίου, προσκολληθήσα εις την προϋπάρχουσαν του Αγίου Δημητρίου. Και
συνεχίζει: "πότε έγινε η ανακαίνιση δεν δυνάμεθα να ορίσωμεν επακριβώς.
Η ίδρυση πάντως έγινε ασφαλώς προ του 1344, ίσως αρχομένου του 14ου αιώνος.
Δεν ευσταθεί συνεπώς η γνώμη του Παπαγεωργίου πως "ο παλαιός εκείνος
και ιστορικός ναός δεν υπάρχει πλέον, ο δε νυν επί των θεμελίων αυτού
εκτισμένος είναι νέος κατ' επιγραφήν επί της μεγάλης θύρας μετά την προ
τετρακοσίων ετών καταστροφήν και ερήμωσιν εκτίσθη συνδρομή της μονής και
των χριστιανών τω 1864 έτει". Η επιγραφή αυτή μνημονεύει ανανέωση
του ναού, όχι την εκ βάθρων επανιδρυσή του και ποιοι μεν οι λόγοι της
καταστροφής, δεν αναφέρουν, γνωστές ιστορικές πηγές. Πρόκειται περί μνημονικού
λάθους του χαράκτη της επιγραφής και ότι η καταστροφή του ναού έγινε έναν
αιώνα αργότερα και συγκεκριμένα το έτος 1572. Πράγματι συμφώνα προς σημείωμα
το οποίον δημοσίευσε εκ χειρογράφου της Μονής του Προδρόμου ο Κ. Ζησίου:
"τω αυτώ έτει (ζπ = 1572) εδιαγούμισαν οι αγαρηνοί την μητρόπολιν
των σερρών και επτά εκκλησίαις, την δε σεβασμίαν του Προδρόμου μονήν παντελώς
ηρήμωσαν αυτήν και τα αυτής προάστεια και μετόχια". Ο Άγιος Γεώργιος
ο Κρυονερίτης, μετόχιον και αυτός της Μονής του Προδρόμου από του 1344, φαίνεται, ότι δεν διέφυγε
την καταστρεπτική μανία των Τούρκων. Η υπόθεση του Ξυγγόπουλου δε φαίνεται,
αμάχητη. Γιατί το σημείωμα δε μιλάει για καταστροφή μα λεηλασία (διαγούμι-σαν).
Και μια καταστροφή μπορεί να προέλθει από πολλές αιτίες, σεισμό, πυρκαγιά.
(ΦΕΚ 36 /61, 112 Β΄ /84).
|